و نابودى واجب واقعى نيست بلكه الآن هم در واقع ظهر واجب است و ما موظفيم به واقع برسيم منتهى راه رسيدن به واقع را در اماره انتخاب كرده‌ايم آنگاه اگر اماره مصادف درآمد فهو المطلوب و اگر مخالف درآمد چنانچه كشف خلاف هرگز نشد بايد در سلوك برطبق اماره مصلحت باشد و اگر در وقت كشف خلاف شد اثر بقاء وجوب واقعى عبارتست از لزوم اعاده بلااشكال و اگر در خارج وقت كشف شد باز بقاء وجوب واقعى اثر دارد كه همان لزوم قضا باشد منتهى على اختلاف المبانى كه قبلا ذكر شد پس بر مبناى معتزله كه مدلول اماره را حكم واقعى مىدانند در ما نحن فيه آن حكم واقعى كه وجوب ظهر باشد مضمحل مىشود و جاى آن وجوب واقعى جمعه مىآيد ولى بر مبناى ما وجوب واقعى به حال خود باقى است و مدلول اماره هم صرفا حكم ظاهرى است . تشبيه : به اعتقاد ما اماره در احكام شرعيه از قبيل وجوب و حرمت و . . . همانند اماره در موضوعات خارجيه از قبيل موت زيد و حيات عمرو و . . . است در موضوعات شيعه و سنى مىگويند اماره طريقيت دارد يعنى قيام اماره سبب نمىشود كه همين‌الان مؤداى آن حادث شود بلكه مدلول آن در واقع و خارج يا حاصل است و يا نيست فى المثل اگر دو عادل به موت زيد اخبار نمودند اين‌چنين نيست كه با اخبار موت هم حاصل شود بلكه قبل الاخبار يا موت در واقع هست يا نيست و اين قيام اماره فقط سبب مىشود كه آثار و احكام موت ثابت شود يعنى ورثه حق داشته باشند اموال را تقسيم كنند - زوجه حق تزويج با غير داشته باشد و . . . و اين ترتيب آثار هم مادامى است كه كشف خلاف نشود و همين‌كه كشف خلاف شد از اوّل امر تمام آثار باطل مىگردد يعنى تقسيم مال باطل بوده - ازدواج باطل بوده و . . . حال ما مىگوئيم وضع امارات در احكام همانند وضع آنها در موضوعات است كه مدلول اماره به منزلهء حكم